Wat is een allergie?

Andere aandoeningen  Afspraak maken en voorbereiden  Allergiecentrum

Definitie van allergie

Een allergie is een reactie van het afweersysteem ten opzichte van stoffen (meestal eiwitten) die lichaamsvreemd zijn, dus die van buitenaf komen. Deze lichaamsvreemde stoffen worden allergenen genoemd. Er bestaan verschillende types allergieën waarvan type I en type IV de meest frequent voorkomende en best gekende zijn.

Symptomen van een allergie

Type I allergieën

worden gekenmerkt door het snel optreden van symptomen of klachten bij blootstelling aan het verantwoordelijke allergeen. Binnen enkele minuten tot maximum 2 uur na contact met de boosdoener(s) kunnen volgende symptomen optreden:

  • neus- en oogklachten (neusloop, niezen, verstopte neus, jeuk aan de neus en/of ogen, tranende en rode ogen)
  • luchtwegvernauwing (hoesten, piepende ademhaling, kortademigheid, benauwdheid)
  • jeuk, galbulten (urticaria, netelroos), zwellingen (angio-oedeem)
  • maag- en darmklachten (braakneigingen en braken, buikpijn, krampen, misselijkheid) 
  • bloeddrukdaling, bewustzijnsvermindering, flauwvallen, shock (met bewustzijnsverlies)

Uiteraard zijn niet altijd alle symptomen aanwezig! Deze symptomen kunnen ook voorkomen zonder dat er sprake is van een allergie.

Vb. wanneer er alleen maar maag- en darmklachten bestaan, is de kans op een (voedsel)allergie erg klein en moet altijd eerst aan maag- of darmaandoeningen gedacht worden. Pijn (hoofd-, spier-, gewrichtspijn) is meestal niet gelinkt aan een allergie. 

Type IV allergieën 

worden gekenmerkt door een trager optreden van symptomen bij blootstelling aan het verantwoordelijke allergeen.

Na uren (vaak zelfs pas na dagen tot weken) treden daarbij meestal min of meer jeukende huidsymptomen op. Vaak gaat het om een aanslepend contacteczeem of een “maculopapuleus exantheem”. Dit laatste zijn jeukende, licht verheven vlekken, die hardnekkig aanwezig blijven en dus niet snel voorbijgaan, bijvoorbeeld galbulten. 

Oorzaken van een allergie

Mogelijke oorzaken van type I allergieën zijn:

  • “hooikoorts” (pollen- of stuifmeelallergie), allergie ten opzichte van katten- en hondenhaar, huisstofmijtallergie, allergie ten opzichte van schimmelsporen.
  • voedselallergieën
  • latexallergie
  • sommige geneesmiddelenallergieën (vb. antibiotica)
  • wespen- en bijengif
  • cannabisallergie

 Mogelijke oorzaken van type IV allergieën zijn:

  • de contactallergieën (vb. niet-edele metalen, cosmetica, latex hulpstoffen) “. Voor de uitwerking van een contactallergie verwijzen we graag naar de afdeling dermatologie (huidziekten).
  • sommige geneesmiddelenallergieën

Latex en geneesmiddelen kunnen dus zowel type I als IV-reacties uitlokken waarbij huidsymptomen optreden.
TIP: neem foto’s    

Hoe wordt een allergie getest?

De juiste diagnosestelling van een allergie is niet altijd eenvoudig en begint met uw verhaal of het verslag van de verwijzende geneesheer (zie: “Hoe bereid je een consultatie voor? Enkele tips!”).

Eenmaal het vermoeden van een allergie bestaat, kunnen er aanvullende onderzoeken verricht worden om dit vermoeden te bevestigen. Globaal bestaan hiervoor 3 soorten tests:

Totaal en specifieke IgE antistoffen:
Vele allergieën worden veroorzaakt door IgE antistoffen die specifiek gericht zijn tegen de stof(fen) waartegen u reageert. Deze IgE antistoffen kunnen op een zeer eenvoudige manier in het bloed bepaald worden. De testen vergen geen bijzondere voorbereiding en kunnen op elke dag uitgevoerd worden.
 
Basofielenactiveringstests:
Basofielen zijn cellen in het bloed die betrokken zijn bij het ontstaan van de allergische reactie. Met behulp van een bloedafname kunnen we in het laboratorium nagaan of uw basofielen kunnen gestimuleerd worden met stoffen waaraan u mogelijk allergisch bent. Deze test wordt vooral gebruikt bij bepaalde voedsel- en geneesmiddelenallergieën.

Doordat de test enkel kan worden uitgevoerd op vers afgenomen bloed, is een afspraak via het UZ Antwerpen noodzakelijk.
Deze afspraak kan enkel via de dienst Allergiëën gemaakt worden. Verder is er geen specifieke voorbereiding nodig.
Per test wordt ongeveer €60 aangerekend.
 
Auto-immuun basofielenactiveringstest:
Deze test wordt aangewend bij chronisch urticaria / angio-oedeem wanneer het vermoeden bestaat van een auto-immuun urticaria.
Auto-immuun urticaria is geen allergie: de netelroos (galbulten) ontstaan doordat het afweersysteem een foutje maakt waardoor mastcellen en basofielen geactiveerd worden. De auto-immuun basofielenactiveringstest is een eenvoudige test die op elke dag kan worden uitgevoerd. In tegenstelling tot de traditionele basofielenactiveringstesten is geen vers afgenomen bloed nodig en volstaat serum.

De test kost €40. Ook uw verwijzende huisarts of specialist kan deze test aanvragen.
Het volstaat om via zijn/haar laboratorium serum op te sturen naar:

Laboratorium Immunologie Universiteit Antwerpen
CDE Gebouw T5.95
Universiteitsplein 1
2610 Antwerpen
+32 3 265 25 95
Algemeen:
Bij sommige allergieën zijn huidtesten nodig om tot een correcte diagnose te komen.
Er bestaan 3 vormen van huidtesten: priktesten, intradermale testen en epicutane patchtesten (plaktests).
De patchtests (plaktests) worden uitgevoerd door de collega’s van de dienst Huidziekten (dermatologie) en worden hier niet verder besproken. De belangrijkste indicaties voor deze plaktests zijn contactallergieën en laattijdige geneesmiddelenallergieën.
 
Priktesten:
Voor klassieke allergieën zoals pollen (stuifmeel), huisstofmijt, dieren (kat, hond, ...) wordt gebruik gemaakt van een huidpriktest.
Hierbij worden op de voorarm verschillende druppels aangebracht, die elk een ander allergeen bevatten; daarna worden deze druppels met een zeer fijn priklancetje doorprikt.
Na 15 minuten gaan we na of er op de prikplaatsjes een kleine jeukende zwelling, omgeven door een rode vlek, optreedt.
Voor voeding worden soms prik-priktests verricht waarbij u gevraagd zal worden verse voeding mee te brengen. Voor geneesmiddelen wordt naast de huidpriktest ook vaak gebruik gemaakt van intradermale huidtesten.
 
Intradermale testen:
Voor andere allergieën (zoals geneesmiddelen) zullen priktests eventueel niet volstaan en wordt gebruik gemaakt van intradermale huidtests.
Hierbij wordt een kleine hoeveelheid van het allergeen in de huid (intradermaal) ingespoten. Na 20-30 minuten gaan we na of er op de inspuitplaats een jeukende zwelling omgeven door een rode vlek optreedt.
 
Belangrijk:
Alle huidtesten gebeuren onder controle van een arts. De interpretatie van een huidtest kan niet los worden gezien van het verhaal dat u brengt en van de gebruikte concentratie. Het optreden van een jeukende zwelling omgeven door een rode vlek is dus niet sowieso het bewijs van een allergie!
Huidtests kunnen niet uitgevoerd worden wanneer u antihistaminica (pilletjes tegen jeuk en allergie) neemt. De meeste antihistaminica moeten 3 tot 5 dagen op voorhand gestaakt worden.

Provocatietests geneesmiddelen:
 

Uw huisarts of specialist heeft u doorverwezen omdat u mogelijk allergisch bent voor een geneesmiddel.
Omdat de diagnose daarbij niet absoluut of perfect kan worden gesteld met klassieke bloed en/of huidtests, zal in het dagziekenhuis van de polikliniek Allergologie een provocatietest plaatsvinden.


Wat is een geneesmiddelenprovocatietest?
Een provocatietest is een onderzoek waarbij we nagaan of u een bepaald geneesmiddel al dan niet verdraagt. Dit wordt nagegaan door u het geneesmiddel te laten innemen (inslikken) of in te spuiten (onder de huid, in de spier of een ader).
Provocatietesten worden nauwkeurig opgevolgd door gespecialiseerd personeel.
Een provocatietest start altijd met de toediening van een heel lage dosis. Als u deze lage dosis goed verdraagt, dan krijgt u vervolgens een iets hogere dosis tot er uiteindelijk één volledige dosering bereikt wordt. Als blijkt dat u het geneesmiddel niet verdraagt dan wordt de test uiteraard gestaakt. U kan uiteraard ook altijd zelf de provocatietest stoppen.

Hoelang duurt een geneesmiddelenprovocatie?
De duur van een provocatietest wisselt naargelang het protocol. Gemiddeld duurt een geneesmiddelenprovocatietest een 3-4 uur, waarna nog enkele uren observatie noodzakelijk zijn.
In sommige gevallen kan het aangewezen zijn om het na de provocatietest de medicatie thuis een nog tijdje verder in te nemen om het optreden van laattijdige reacties uit te sluiten. In bepaalde gevallen (laattijdige reactie) kan ook een full-course (7dagen) blootstelling nodig zijn. Dit gebeurt thuis 1 week na dat de provocatie in het ziekenhuis is gebeurd.

Is een geneesmiddelenprovocatietest gevaarlijk?
Het is inderdaad niet uit te sluiten dat er milde of zelfs ernstige allergische reacties optreden. Daarom wordt een provocatietest altijd nauwkeurig opgevolgd door gespecialiseerd personeel dat vertrouwd is met het herkennen en behandelen van allergische reacties bij kinderen en volwassenen. Daarbij maken we gebruik van continue metingen van bloeddruk, hartslag en zuurstofsaturatie en wordt steeds noodmedicatie ter beschikking gehouden.

Hoe moet ik mij voorbereiden?
Wanneer een geneesmiddelenprovocatietest afgesproken wordt, ontvangt u een informatiebrochure waarin staat wat de belangrijkste praktische richtlijnen zijn en welke voorbereidingen u moet nemen, bijvoorbeeld welke geneesmiddelen u niet mag innemen.

 

Ik ben verhinderd: wat nu?
U dient minstens 24 uur op voorhand onze dienst te verwittigen.
Dit kan telefonisch via +32 (0)9 224711. Indien u niet tijdig afzegt, wordt u € 20 aangerekend vermeerded met de bereidingskosten.
 

Provocatietests voedsel:
 

Uw huisarts of specialist heeft u doorverwezen omdat u mogelijk allergisch bent voor bepaald voedsel.
Omdat de diagnose daarbij niet absoluut of perfect kan worden gesteld met klassieke bloed en/of huidtests, zal in het dagziekenhuis van de polikliniek Allergologie een provocatietest plaatsvinden.

Wat is een voedselprovocatietest?

Deze provocatietest is een onderzoek waarbij we nagaan of u bepaald voedsel al dan niet verdraagt. Dit wordt nagegaan door u het voedsel te laten eten.
Provocatietesten worden nauwkeurig opgevolgd door gespecialiseerd personeel.
Een provocatietest start altijd met de toediening van een heel lage hoeveelheid. Als u deze lage dosis goed verdraagt, dan krijgt u vervolgens een iets grotere hoeveelheid tot er uiteindelijk één portie bereikt wordt.
Als blijkt dat u het voedsel niet verdraagt dan wordt de test uiteraard gestaakt. U kan uiteraard altijd zelf de provocatietest stoppen.

Hoelang duurt een voedselprovocatie?
De duur van een provocatietest wisselt naargelang het protocol. Gemiddeld duurt een voedselprovocatietest een 3-4 uur, waarna nog enkele uren observatie noodzakelijk zijn.
In sommige gevallen kan aangewezen zijn om het na de provocatietest thuis het betrokken voedsel op regelmatige basis verder te consumeren.

Is een voedselprovocatietest gevaarlijk? 
Het is inderdaad niet uit te sluiten dat er milde of zelf ernstige allergische reacties optreden. Daarom wordt een provocatietest altijd nauwkeurig opgevolgd door gespecialiseerd personeel dat vertrouwd is met het herkennen en behandelen van allergische reacties bij kinderen en volwassenen.
Tijdens de teste worden continue metingen gedaan van bloeddruk, hartslag en zuurstofsaturatie en is noodmedicatie altijd beschikbaar.
Uiteraard mag u tijdens de provocatie steeds zelf beslissen om te stoppen.

Hoe moet ik mij voorbereiden?
Wanneer een voedselprovocatietest afgesproken wordt, ontvangt u een informatiebrochure. Deze brochure vermeldt de belangrijkste praktische richtlijnen en noodzakelijke voorbereidingen zoals welke geneesmiddelen u moet stoppen.

Ik ben verhinderd: wat nu?
U dient minstens 24 uur op voorhand onze dienst te verwittigen.
Dit kan telefonisch via +32 9 224711.
Indien u niet tijdig afzegt, wordt u € 20 aangerekend, eventueel verhoogd met bereidingskosten.

Behandeling

Het is niet de bedoeling om hier de behandeling van allergie in detail toe te lichten: een allergiebehandeling is individueel en moet dus met de arts besproken worden. Toch kunnen we 3 grote pijlers in de behandeling van allergie onderscheiden

De eerste stap van een correcte behandeling is het vermijden van verdere blootstelling waar mogelijk!
In onze informatiebrochures lees je hoe blootstelling aan allergenen zoals huisstofmijt, stuifmeel, schimmelsporen, latex of insectengif kan beperkt worden.

Met betrekking tot geneesmiddelenallergie zal de arts u een allergiekaart bezorgen die enerzijds de producten vermeldt die u niet meer mag krijgen en anderzijds ook de veilige alternatieven voor de toekomst.
Deze allergiekaart moet steeds in uw bezit zijn en kan gebruikt worden om al uw zorgenverstrekkers (artsen, tandarts, verpleging, apotheker, …) te waarschuwen.

Indien blootsteling niet kan vermeden worden of niet volstaat, bestaat de 2e stap er doorgaans in om medicatie te starten die de symptomen moet controleren. Het betreft een individuele aanpak waarbij veelal gebruik wordt gemaakt van antihistaminica, neusverstuivers, puffers en lokale lotions/crèmes/zalven.
Bij sommige patiënten met ernstige symptomen zal de arts een zelfinspuitbaar adrenaline preparaat zoals Epipen® of Jext® voorschrijven.

Naast deze symptoom-controlerende medicatie, kan men in sommige gevallen ook beroep doen op immunotherapie (ook wel desensibilisatie of hyposensibilisatie genoemd).
Immunotherapie is de enige behandeling die een effect kan hebben op de allergie zelf.

Het zou fout zijn om alle immunotherapieën over dezelfde kam te scheren, er is een groot verschil tussen immunotherapie voor gif van wespen en bijen enerzijds en immunotherapie voor inhalatieallergenen anderzijds. We geven hieronder wat meer uitleg:

Immunotherapie wesp- en bijengif

Bij alle patiënten die een ernstige allergische reactie hebben doorgemaakt naar aanleiding van een steek van een wesp of bij, moet nagekeken worden zij in aanmerking komen voor immunotherapie.
Allergie voor deze giffen kan levensbedreigend zijn en immunotherapie vormt hier de enige efficiënte en potentieel levensreddende behandeling. Het is een medische fout om geen immunotherapie met gif op te starten wanneer dat aangewezen is. Deze behandeling is in dit geval geregistreerd en terugbetaald.

Immunotherapie inhalatieallergenen

Immunotherapie ten opzichte van inhalatieallergenen zoals boompollen, graspollen en huisstofmijt is mogelijk en wordt op individuele basis beslist. Niet elke patiënt komt in aanmerking of heeft deze behandeling echt nodig.
Vandaag is deze behandeling beschikbaar als onderhuidse inspuitingen of druppels/tabletten die onder de tong worden aangebracht. De meeste preparaten zijn (nog) niet geregistreerd en geen enkel preparaat wordt vandaag terugbetaald.

Wij passen geen immunotherapie toe voor dierlijke epithelen (hond, kat, paard) of schimmels. 

Immunotherapie voedselallergenen

Immunotherapie ten opzichte van voedselallergenen vormt vandaag onderwerp van diepgaand onderzoek maar is (nog) niet beschikbaar. 

Voorkomen is beter dan genezen:
kan allergie vermeden worden?

Op enkele uitzonderingen na (vooral bepaalde voedselallergieën zoals melk en ei-eiwit bij kinderen) is een allergie doorgaans definitief. Vandaar de vraag of allergie kan voorkomen worden?

Het antwoord op deze vraag is niet eenvoudig en er lopen vandaag veel studies hieromtrent, zeker bij kinderen. Een recente studie heeft namelijk aangetoond dat bij bepaalde risicokinderen (baby’s met duidelijk eczeem en/of een voedselallergie aan ei) de vroege introductie van pinda het ontstaan van pinda-allergie kan tegen gaan. Zo een pinda-allergie kan zeer ernstige klachten geven en is veelal definitief. Zoals aangegeven in de rubriek “Actuele research” loopt er ook binnen het UZ Antwerpen een studie hieromtrent. Risicobaby’s worden grondig onderzocht, onder andere of er al dan niet al een pinda-allergie is. Indien dat niet het geval is, wordt op individuele basis besloten hoe pinda vroegtijdig geïntroduceerd kan worden.